Κάποτε ο Παναθηναϊκός δεν χρειαζόταν να εξηγήσει ποιος είναι καθώς το όνομά του απλώς αρκούσε. Ήταν μία ομάδα η οποία μεγάλωσε γενιές με ευρωπαϊκές νύχτες, πρωταθλήματα και την αίσθηση ότι, ακόμη και όταν «λύγιζε», παρέμενε πάντα κάτι μεγάλο.
Την Κυριακή, το πρωτάθλημα – άλλο ένα χαμένο – ολοκληρώνεται και ο Παναθηναϊκός μοιάζει να βρίσκεται εγκλωβισμένος σε μια ατελείωτη μεταβατική περίοδο. Σαν ένας οργανισμός που θυμάται πολύ έντονα το παρελθόν του, αλλά δυσκολεύεται να βρει το μέλλον του.
Και ίσως γι’ αυτόν τον λόγο, η ιστορία του σύγχρονου Παναθηναϊκού να θυμίζει λιγότερο… ποδοσφαιρικό αφήγημα και περισσότερο… λογοτεχνία, και όχι από εκείνη που μιλά για θριάμβους και ήρωες, αλλά από εκείνη που περιστρέφεται γύρω από την αναμονή, την ελπίδα και τη ματαίωση.
Τα τελευταία χρόνια ο Παναθηναϊκός μοιάζει να περιμένει συνεχώς «κάτι». Την χρονιά που όλα θα… αλλάξουν με όποιον τρόπο μπορεί να αποδώσει κανείς αυτή την αλλαγή. Για ακόμη μία χρονιά ο Παναθηναϊκός θα επιδιώξει να επανέλθει στην κορυφή αλλά και να αποκτήσει χαρακτήρα ο οποίος θα σηματοδοτήσει την επιστροφή του. Προς το παρόν αυτός ο χαρακτήρας επιμελώς αγνοείται και ο σύλλογος εγκλωβίζεται στον κυκεώνα μίας διαρκούς προσμονής. Προσμονής η οποία ανανεώνεται κάθε σεζόν και δοκιμάζεται ξανά και ξανά λίγους μήνες αργότερα.
Η συνήθεια της αναμονής
Υπάρχει κάτι παράξενα επαναλαμβανόμενο στον σύγχρονο Παναθηναϊκό, κάτι που ξεπερνά τα αποτελέσματα, τους προπονητές και τις μεταγραφές. Μια αίσθηση ότι η ομάδα βρίσκεται διαρκώς στο ίδιο σημείο, περιμένοντας κάτι μεγάλο να συμβεί: την επιστροφή ή – ίσως και – την λύτρωση.
Και ίσως γι’ αυτό ο πιο ταιριαστός τρόπος να περιγράψει κανείς τον σημερινό Παναθηναϊκό δεν βρίσκεται σε κάποιο ποδοσφαιρικό βιβλίο ή σε μια στατιστική ανάλυση, αλλά στις σελίδες του έργου «Περιμένοντας τον Γκοντό» του Σάμιουελ Μπέκετ. Και κάπου εκεί, ο παραλληλισμός με το εν λόγω έργο μοιάζει σχεδόν αναπόφευκτος.
Στο έργο του Μπέκετ, δύο άνθρωποι περιμένουν κάποιον που δεν έρχεται ποτέ. Ο Γκοντό δεν εμφανίζεται, ωστόσο οι ήρωες συνεχίζουν να περιμένουν. Συζητούν, ελπίζουν, απογοητεύονται, σκέφτονται να φύγουν, αλλά μένουν εκεί. Ακίνητοι μέσα σε έναν χρόνο που μοιάζει να μην προχωρά.
Κάπως έτσι μοιάζει και ο Παναθηναϊκός των τελευταίων χρόνων. Κάθε καλοκαίρι ξεκινά με την υπόσχεση μιας νέας αρχής. Ένας καινούριος προπονητής, ένα διαφορετικό πλάνο, μεταγραφές που «δείχνουν ότι κάτι αλλάζει». Οι λέξεις επαναλαμβάνονται σχεδόν τελετουργικά: υπομονή, rebuilding, project, επιστροφή. Και για λίγο, η ελπίδα μοιάζει αληθινή.
Ο δικός του «Γκοντό»
Ύστερα έρχεται η… πραγματικότητα.
Η σεζόν αρχίζει να βαραίνει, οι αδυναμίες εμφανίζονται ξανά, η πίεση μεγαλώνει και ο Παναθηναϊκός μοιάζει να επιστρέφει στο ίδιο ακριβώς σημείο από όπου ξεκίνησε. Σαν να αλλάζουν τα πρόσωπα αλλά όχι η ιστορία, και σαν να εξελίσσεται μια ατελείωτη επανάληψη.
Ο «Γκοντό» για τον Παναθηναϊκό μπορεί να είναι πολλά πράγματα. Ένα πρωτάθλημα, μία πραγματικά σταθερή διοίκηση, η επιστροφή στην ευρωπαϊκή κανονικότητα. Ίσως ακόμη και η ίδια η αίσθηση ότι ο σύλλογος ξαναβρήκε την ταυτότητά του. Το πρόβλημα είναι ότι όλα αυτά μοιάζουν συνεχώς κοντά, αλλά ποτέ παρόντα.
Το πιο ενδιαφέρον όμως, δεν είναι η αποτυχία. Είναι η επιμονή της προσδοκίας, γιατί ο κόσμος του Παναθηναϊκού συνεχίζει να επιστρέφει. Παρά την κούραση, την απογοήτευση και την ειρωνεία που συχνά συνοδεύει την ομάδα, η ελπίδα δεν πεθαίνει ποτέ πραγματικά. Ανακυκλώνεται ή «ανανεώνεται» κάθε Ιούλιο και δοκιμάζεται κάθε άνοιξη.
Η επανάληψη της ελπίδας ως διαχρονική κατάσταση
Αυτό το γεγονός είναι και αυτό το οποίο καθιστά τον παραλληλισμό με τον Μπέκετ τόσο εύστοχο. Το «Περιμένοντας τον Γκοντό» δεν συνιστά μόνον ένα έργο για την ματαίωση, αλλά είναι ένα έργο για την ανθρώπινη ανάγκη να συνεχίζεις να περιμένεις, ακόμη και όταν δεν έχεις αποδείξεις ότι αυτό που περιμένεις θα έρθει ποτέ.
Και ενδεχομένως εκεί να βρίσκεται και η ουσία του σημερινού Παναθηναϊκού. Σε αυτή τη μόνιμη κατάσταση προσμονής σε συνδυασμό με τις αποτυχημένες χρονιές και τους χαμένους τίτλους, είναι ανησυχητικό πως πλέον έχει αναδειχθεί σε έναν οργανισμό που ζει ανάμεσα στη μνήμη και στην ελπίδα, χωρίς να μπορεί ακόμη να φτάσει πραγματικά σε καμία από τις δύο. Ο κόσμος του Παναθηναϊκού αξίζει τα καλύτερα και προπάντων τον σεβασμό προς το πρόσωπό του, και προς αυτό που θυσιάζει κάθε φορά για να είναι κοντά στην ομάδα.
Στο έργο του Μπέκετ, οι ήρωες αποφασίζουν ότι θα φύγουν, αλλά δεν κινούνται. Ένα στοιχείο το οποίο εύκολα δύναται να αποτελεί την εικόνα σύγχρονου Παναθηναϊκού. Ένας σύλλογος που μοιάζει έτοιμος να αλλάξει τα πάντα, και ταυτόχρονα παραμένει παγιδευμένος στο ίδιο σημείο, περιμένοντας ακόμη τον δικό του Γκοντό.
